Waarom delen een UX-risicomoment is
Gebruikers willen snel samenwerken. Incidenten ontstaan vaak door kleine keuzes: verkeerd adres, te brede scope of links zonder einddatum.
De fout zit vaak niet in intentie, maar in het ontwerp. Een "Genereer link" knop zonder context is schijnsimpel en risicovol.
Secure-by-design principe
Veilig delen is gecontroleerd delen. De interface hoort keuzes actief te begrenzen:
- Classificatie stuurt wat wel en niet gedeeld mag worden.
- Scope staat standaard op Alleen-lezen.
- Toegang verloopt automatisch tenzij expliciet verlengd.
- Delen is altijd zichtbaar en herleidbaar.
Classificatiegestuurd delen
Classificatie is niet alleen label, maar gedragsregel:
Openbaar
- Externe link toegestaan
- Tijdslimiet optioneel
- Standaard Alleen-lezen
Intern
- Delen binnen organisatie
- Extern alleen via expliciete afwijking
- Standaard Alleen-lezen
Vertrouwelijk
- Extern delen uitgeschakeld
- Alleen interne rollen
- Step-up bij uitzonderingen
Linktypes en scopes
Niet elke link is gelijk. Maak type en scope expliciet in mensentaal.
Scope van toegang
- Alleen-lezen: bekijken en eventueel downloaden.
- Bewerken: inhoud wijzigen.
- Beheren: rechten van anderen aanpassen.
Delen met ketenpartners
Overheden werken samen met andere organisaties. Secure-by-design delen zorgt ervoor dat:
- externe toegang tijdelijk is
- scope beperkt is
- toegang herroepbaar is
Externe toegang kan op elk moment worden ingetrokken. Dit voorkomt langdurige blootstelling van informatie.
Veilige defaults
Risicovolle opties horen niet de snelste route te zijn.
Checklist veilige standaardinstellingen
Risico dat je hiermee voorkomt
- Onbedoelde externe verspreiding door te brede linkinstellingen.
- Langdurige blootstelling door links zonder einddatum of te ruime scope.
Wanneer niet gebruiken (anti-pattern)
- Gebruik geen publieke links als fallback voor Intern of Vertrouwelijk.
- Gebruik geen onbeperkte looptijd als standaard.
- Gebruik geen standaardscope Bewerken of Beheren voor nieuwe shares.
Implementatie en design system
Delen is een herbruikbaar patroon. UX stuurt gedrag, backend handhaaft harde grenzen op classificatie en scope.
Elke deelactie wordt vastgelegd in het auditlogboek.
Design system componenten
Relevantie voor overheidsorganisaties
In overheden raken deelkeuzes direct aan AVG, Archiefwet en informatiebeveiliging. Goed linkbeheer maakt samenwerking mogelijk zonder verlies van controle.
Gerelateerde Secure-by-design patronen
Verdiep dit onderwerp verder via gerelateerde patronen binnen de secure-by-design portal.